ISTORIJAT VODOPRIVREDNE DELATNOSTI

NA PODRUČJU U NADLEŽNOSTI PREDUZEĆA

Vodoprivredna delatnost na području Zapadne Bačke KLIKNI Političke opštine VDP ZB egzistira dugi niz godina, od početka značajnijeg naseljavanja područja. Ona je prvobitno podrazumevala odvodnjavanje suvišnih voda sa područja i odbranu od poplava, a radi omogućavanja naseljavanja do tada neprohodnih močvarnih i za život nepovoljnih terena koji su praktično oteti od prirode. Naročito je bilo bitno omogućenje životnih uslova u naseljima i poljoprivredne proizvodnje na velikim površinama koje su otrgnute od vode.
KLIKNI Karta područja iz XVI veka

U prvo vreme odvodnjavanje suvišnih voda je sprovođeno ka rečicama Mostonga i Plazović i kasnije ka Dunavu u koji su se ove ulivale. Sakupljanje voda sa viših terena vršilo se prirodnim depresijama i dolinama do rečica. Uređenje sistema prikupljanja voda organizovano je lokalno, na užim područjima koja međusobno nisu bila povezana.

Mostongom je odvođena suvišna voda sa visoravni Telečka, podnožja visoravni od Riđice do Sivca, šire okoline Sombora preko Stapara, Odžaka, Bača do Bukina, gde se ulivala u reku Dunav.

Plazovićem je odvodnjavana suvišna voda sa terasa iz Mađarske, preko atara Riđice, Rastine, Bačkog Brega, Koluta, Bezdana, Bačkog Monoštora i kod Kupusine se ulivala u reku Dunav.

Krajem XVII veka, obrađivale su se površine na višim kotama, tako da je obradivo bilo tek oko jedne trećine sadašnjeg melioracionog područja. Veliki deo teritorije je bio delimično, tj. povremeno obradiv, u zavisnosti od količina i rasporeda padavina u toku godine.

Prvi organizovani hidrotehnički radovi širih razmera počinju krajem XVII veka. Do pojave građevinske mehanizacije kanali su kopani ručno, uz mukotrpan rad velikog broja radnika.

U periodu od 1793. do 1802. godine gradi se Veliki Bački kanal od Bačkog Monoštora do Bačkog Gradišta, koji preseca Bačku i spaja reku Dunav sa rekom Tisom. Trasa kanala preseca ovo područje i na nekim delovima čak pogoršava uslove odvodnjavanja - potez severno od kanala. Kanal se praktično od vremena izgradnje koristi za odmor i rekreaciju žitelja Sombora.

U XIX veku se u Bačkoj sprovode premeri i uređenje katastra zemljišta (katastar cara Franje Josifa, koji na neki način važi i do današnjih dana), koji služi kao podloga za široki front hidrotehničkih - melioracionih radova, koji su naročito intenzivni krajem XIX i početkom XX veka. Grade se nasipi pored reke Dunav i izvode obimni regulacioni radovi, koji omogućuju uređenje širokog pojasa dotadašnjeg plavnog, ritskog zemljišta. KLIKNI Nasip I o.l. i plavne zone

KLIKNI Foto galerija Stare karte područja

Ručni iskop kanala
Izgradnja štranda

Izgradnjom nasipa, iskopom većih kanala za odvodnjavanje i izgradnjom crpnih stanica, uređuje se odvodnjavanje suvišnih voda na skoro celom području.

Vodne zadruge u Vojvodini osnivane su u drugoj polovini XIX veka i početkom XX veka. Prvo su osnovane zadruge pored velikih reka u cilju odbrane od spoljnih voda, a zatim i ostale u cilju odbrane od unutrašnjih voda. KLIKNI Vodne zadruge u Zapadnoj Bačkoj

Pošto pojedinačni i grupni poduhvati u prokopavanju odvodnih kanala nisu uspevali tokom XIX veka, na inicijativu grada Sombora i opštine Gakovo, Kruševlje, Stanišić, Riđica, Svetozar Miletić i Kljajićevo, osnovana je 30. jula 1900. godine "Zadruga za odvođenje voda Sombora i okoline" radi odvodnjavanja 10.708 ha (18.608 katastarskih jutara).

U vreme formiranja zadruge, u Bačkoj je već postojalo dvadesetak zadruga. Zadruga za odvođenje voda Sombora i okoline obuhvatala je ne samo delove današnjeg sliva Severna Mostonga, nego i slivove sa leve i desne strane kanala Vrbas-Bezdan (Istočna Gradina i Žarkovac), a izgradnjom svoje odvodne mreže prihvatila je i manji deo sliva Krnjaja - čonopljanske Zadruge.

Površina Zadruge se, tokom godina, menjala. U pregledu sačinjenom 19. novembra 1927. godine navedeno je da je zadružno područje iznosilo 10.751 ha, od čega:
- suvih zemalja 3075 ha
- periodično plavnjenih 4822 ha
- stalno pod vodom 2854 ha.

Privatnih vlasnika je bilo 4020.

Interesantno je napomenuti da se po tadašnjem vodnom pravu u zadrugu nisu mogli prisilno učlanjavati vlasnici čija zemljišta nikada nisu dospevala pod vodu.

Zadruga je egzistirala kao samostalna do 03. juna 1945. godine kada je sa još 12 drugih, okolnih zadruga spojena u Somborsku vodnu zadrugu.

 

Stari štrand
 
Već 01. januara 1947. godine usledila je nova reorganizacija, kada su područja Apatinske i Somborske vodne zadruge spojene u jedinstvenu Vodnu upravu sa sedištem u Somboru čime je uvedeno potpuno administrativno upravljanje vodoprivredom na čelu sa Glavnom upravom voda u Novom Sadu. Ovim reorganizacijama izvršeno je potpuno pokrivanje prostora, kako plavljenog od spoljnih i unutrašnjih voda, tako i neplavljenog zemljišta.

Promena naziva u Somborsku vodnu zajednicu usledila je 01. januara 1952. godine. Taj naziv će imati sve do 01. januara 1963. godine, ali će u tom periodu jedan manji deo teritorije, u jugoistočnom delu (slivovi: Istočna Gradina, Žarkovac i Kljajićevo-Čonoplja) biti odvojeni, da bi se sa teritorijama susednih vodnih zajednica formirala potpuno nova zajednica sa sedištem u Kuli pod imenom "Mostonga", iako ni najmanji deo sliva Mostonge nije bio pripojen ovoj zajednici.

Prvog januara 1963. godine sve vodne zajednice pripajaju se HS DTD-u, a teritorija se deli po novoj organizacionoj formi. U Somboru se osniva "Rejonski pogon Sombor", koji pokriva ne samo teritoriju bivše Somborske vodne zajednice nego dobija i teritoriju južno od Sombora do Krstura i Srpskog Miletića i udružuje sve vrste vodoprivredne delatnosti na ovoj teritoriji, tj. održavanje DKM-a (detaljne kanalske mreže), OKM-a (osnovne kanalske mreže) i odbranu od spoljnih voda.

Pored ovih delatnosti jedno vreme pokriva i regulaciju reke Dunava do Slankamena i Tise, kao i plovidbu koja nakon izgradnje pristaništa u Somboru prerasta u današnju organizaciju "Kamenko Gagrčin".

 

 

Od 01. jula 1972. godine ponovo nastaje nova forma organizovanja vodoprivrede u okviru DTD-a. Teritorija Rejonskog pogona se ne menja; menja se naziv u Vodoprivrednu organizaciju "Zapadna Bačka", DTD, Sombor, a delatnost se zadržava na odbrani od spoljnih voda i na održavanju DKM-a. Delatnost ostaje sve do današnjeg dana, ali je sada pod nazivom: Vodoprivredno društveno preduzeće "Zapadna Bačka", Sombor.

Od 1972. godine razvija svoju operativu, i pored osnovne delatnosti projektuje i izvodi brojne sisteme za navodnjavanje.

Sve do kraja II Svetskog rata vodni doprinos su plaćali samo najugroženiji i to jednako po katastarskom jutru.

Posle Drugog svetskog rata usledile su brojne reorganizacije, od zadružne skupštine nastale su prvo mešovite, društveno-zadružne skupštine, zatim tzv. skupštine korisnika. Paralelno sa tim menjao se i način ubiranja vodnog doprinosa, a sam doprinos dobijao je i druge nazive (prirez, naknada). Primenjen je bio princip solidarnosti, tako da su svi vlasnici zemljišta snosili troškove solidarno. Vlasnici na višim terenima, na Telečki, plaćali su polovinu utvrđene naknade, dok vlasnici puteva, železnice čak desetostruki iznos i to svi na osnovu katastarskog prihoda. Jedina oslobođena plaćanja je bila teritorija gradova i naselja unutar građevinskih reona s tim, da su troškove oko odvođenja atmosferske vode sami trebali finansirati, bilo iz komunalnog doprinosa i samodoprinosa, bilo iz budžeta.

Vodoprivredno preduzeće "Zapadna Bačka" Sombor od 1992. godine vrši i nadalje iste poslove, kao i u prethodnim periodima, ali putem ugovora sa Javnim vodoprivrednim preduzećem "Dunav" Novi Sad, potom sa JVP "Srbijavode" iz Beograda, od 2002. sa JVP "Vode Vojvodine" iz Novog Sada.